KAYSERİ'NİN YEŞİLHİSAR İLÇESİ
Kayseri İli Yeşilhisar İlçesi Genel Bilgi
İç Anadolu Bölgesi’nde, Kayseri İli’ne bağlı bir ilçe olan Yeşilhisar’ın doğusunda Develi ve Yahyalı, batısında ve güneyinde Niğde, kuzeybatısında Nevşehir, kuzeyinde Nevşehir ile İncesu yer almaktadır. İlçenin batı kesimini Hodul Dağı engebelendirmektedir. Develi Ovası’nın batı uzantıları ilçenin doğu kesiminde Karahisar Ovası ismi ile tanınmaktadır. Ayrıca Sultansazlığının büyük bir bölümü de ilçe sınırları içerisinde bulunmaktadır. İlçe merkezinin batısındaki Soğanlı Köyü yakınlarındaki tüflü arazide Peri Bacaları denilen oluşumlar bulunmaktadır. İlçe topraklarını Aladağlar’ın yamaçlarından kaynaklanan küçük akarsular suladığı gibi bu sular aynı zamanda Sultansazlığı’nı da beslemektedir. İlçede Yaygölü, Camızgölü ve Sobe Gölü bulunmakta olup, bunlar sığ göllerdir,
yaz mevsiminde kısmen kururlar. İl merkezine 65 km uzaklıktadır. Deniz seviyesinden 1.100 m. yüksekteki ilçenin yüzölçümü 986 km2, toplam nüfusu 25.243’tür.
İlçede Karasal iklim hüküm sürmekte olup, yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlı geçer.
İlçenin ekonomisi tarım, hayvancılık ve turizme dayalıdır. Yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler, buğday, arpa, şeker pancarı, çavdar, patates, elma ve üzümdür. Küçük ve büyükbaş hayvan besiciliği yapılmakta olup, Ankara keçisi yetiştirilmektedir. Karahisar halıları ilçe ekonomisinde önemli yer tutmaktadır. Ayrıca Soğanlı, turizm açısından önemli olup, soğanlı bez bebekleri de halkın geçim kaynaklarından biridir. İlçe topraklarında demir yatakları bulunmaktadır. Yeşilhisar maden suyu vardır.
İlçenin ilkçağ tarihi ile ilgili bilgi bulunmamakla birlikte, tarihi kaynaklarda Hititler döneminde yerleşime sahne olduğu belirtilmektedir. Hititlerden sonra Persler, Makedonyalıların egemenliği altına girmiştir. Kapadokya Krallığının egemenliğinden sonra Romalı yöreye hakim olmuşlar ve Kapadokya bölgesinde sekiz büyük kent içerisinde Kbistra (Siyiera) ismi ile tanınmıştır. MÖ.256’da Perslerin sonra tekrar Bizans İmparatorluğu’nun hakimiyetine geçen Yeşilhisar, Ürgüp ve Göreme ile birlikte Hıristiyanların önemli bir dini merkezi konumuna gelmiştir. Yeşilhisar’da bu döneme ait kaya mezarlarına ve kiliselere, buluntulara rastlanmaktadır.Abbasiler, Danişmentliler, Selçuklular, İlhanlılar ve Eretna Devletinin eline geçen yöre, Develi Karahisar olarak tanımlanmıştır. Bir süre Karamanoğullarının egemen
olduğu yöre Yıldırım Beyazıt zamanında Osmanlı hakimiyetine geçmişse de Timur’un Anadolu istilasından sonra Karamanoğulları yeniden buraya hakim olmuşlardır. Yeşilhisar’ı yöneten Karamanoğlu Ahmet Bey, şehrin güneyindeki Dündarlı Suyu’nun Yeşilhisar Ovasına dökülmesini sağlayan su yolları açmış, şehrin batısına da karaman yolunu yaptırmıştır. Karamanoğlu Ahmet Bey’in 1463’te ölümünden sonra Fatih Sultan Mehmet Yeşilhisar’ı kardeşi Sultan Mustafa’ya verdi.
Osmanlı döneminde Karaman eyaletinin Niğde sancağına bağlı bir kaza merkezi olan Yeşilhisar 1856’da nahiye olarak Kayseri’ye 1902 yılında da İncesu ilçesine bağlanmıştır.
Develi Karahisar olan ismi, 1945 yılında Yeşilhisar olarak değiştirilmiş, 1947 yılında da Kayseri’ye bağlı ilçe konumuna getirilmiştir.
İlçede günümüze gelebilen tarihi eserler; Balıklı Deresi ile Soğanlı Deresi çevresindeki iki vadide kaya kiliseleri, Akkilise, Büyük Kilise (Meryemana Kilisesi), Yılanlı Kilise, Canavarlı Kilise, St.Jean Kilisesi, St. Georges Kilisesi, Geyikli Kilise, Azize barbara Kilisesi, Zengibar Kalesi, Erdemli yer altı şehridir. Ayrıca ilçede 300’den fazla kuş türünün bulunduğu Sultansazlığı Kuş Cenneti, Yeşilhisar Dutluk İçmesi bulunmaktadır.
Kayseri İli Yeşilhisar İlçesi Sözlü Tarih
Yeşilhisar in kurulusu kesin olarak bilinmemekle beraber, tarihlerin kaydedebildiği zamanlarda Hititlerle meskun olduğu bilinmektedir. Hititlerden sonra Perslerin , M.Ö.3500 yıllarında da İskender in emrine geçmiştir. Pers Komutanı Orgüs Oktav, Komutan ve ünlü hatip Ciceron'u Kapadokya meselesini halletmek üzere buraya göndermiştir. Böylece M.Ö. 317 yılında bu bölge Roma İmparatorluğu'nun hakimiyetine geçmiştir. Kapadokya bölgesinin sekiz büyük şehri içinde adı geçen KBISTRA veya SiYiERA bugünkü YEŞİLHİSAR'dır
M.Ö. 256 yılında Iran in , sonra tekrar Bizans İmparatorluğu'nun hakimiyetine giren Kbistra, 672 yılında Battal Gazi'nin fethi ile ilk defa Müslümanların eline geçmiştir. M.S. 20 yılında Yeşilhisar, Romalılar'ın eline geçti. Adi KUViSTRA olarak değiştirildi. Halk 313 yılında ilan edilen Milano Fermanı'na kadar, Roma döneminin zulmünden çok çekti.
İmparatorun Hıristiyanlığı kabulü ile birlikte Yeşilhisar, Ürgüp un Göreme'siyle birlikte önemli bir dini merkez haline geldi.
Roma Kralı I. Teodesyos, imparatorluğu iki oğlu arasında paylaştırınca Yeşilhisar, Bizans in hissesine düştü ve doğrudan İstanbul'a (Kostantinapolis) bağlandı. Halen Yeşilhisar da bu doneme ait yazılı taslara ve diğer tarihi eşyalara rastlanmaktadır. Yeşilhisar zaman içerisinde iki defa daha Bizans hakimiyetine girmişse de önce Abbasi'ler sonra Danişment'ler tarafından geri alınmıştır. 1114 yılında Selçuklular'a, sonra Ilhanlilar'a, daha sonra da 1324 yılında Melik Ertana Devleti'ne geçmiştir. Sultan Alparslan; Malazgirt'te Bizans İmparatoru Romen Diojen i büyük bir yenilgiye uğratınca bütün Anadolu ile birlikte Yeşilhisar da Selçuklular'ın eline geçti. Bu donemde Yeşilhisar, Develi Karahisar olarak anıldı. Karahisar anlamına gelen Zencibar in Türkçe ye tercüme edilmesi ve Derevliye'nin Develi seklinde okunmasıyla bu isim elde edilmiştir. Ayrıca, yol üzerinde bulunması, halkın devecilik ve kervancılıkla uğraşması da bu ismin verilmesinde etkili oldu. Bu tarihe kadar irk, dil, sanat ve kültür açısından tarihin akışına uyarak, galip tarafın hüküm ve etkisi altında kalmış olan yerli halk 1071 tarihinden itibaren Müslüman olup Türkçe konuşmaya başladı; sanat ve kültür bakımından da tamamen doğuya bağlandı. Bir sure Karamanoğulları egemenliğine giren Yeşilhisar (Karahisar) Yıldırım Beyazıt zamanında Osmanlılar'ın hakimiyetine geçmiş fakat Timur'un Anadolu'yu istilası ile tekrar Karamanoğulları'nın hakimiyetine girmiştir. Osmanlı döneminde Yeşilhisar'ı yöneten Karamanoğlu Ahmet Bey buraya çok hizmet etti. Şehrin güneyindeki Dündarlı Suyu'nun Yeşilhisar Ovası'na dökülmesini sağlayarak kendi adıyla anılan Karamanoğlu Hark ini açtı. Şehrin batısında da Karaman Yolu'nu inşa etti.
Bu donemde Yeşilhisar'dan Osmanlı sarayına damat olarak giren Hamza Paşa devlet hizmetinde büyük yararlılıklar gösterdi. Hamza Pasa 1724 yılında Yeşilhisar da doğdu, 1740 yılında İstanbul a giderek Saray da Silahtarlığa ve daha sonra da Vezir-i Azamlığa kadar yükseldi. İlçede onun adini taşıyan tarihi bir cami halen ibadete açıktır. Karamanoğlu Ahmet Bey in 1463 yılında ölümünden sonra Fatih Sultan Mehmet, bu beyliği ortadan kaldırıp Yeşilhisar'ı Cem Sultan'ın kardeşi Sultan Mustafa'ya verdi. Ayrıca ordunun değerli komutanlarından biri olan Karacabey, konaklama sırasında vefat etmiş ve kendisi Köşk Tekkesi diye anılan makama defnedilmişti. Bugün Karacabey adi ile anılan mahalleye bu isim, o büyük komutandan dolayı verilmiştir. Damat İbrahim Pasa, doğum yeri olan Muskara Koyu'nun Nevşehir yapmak için etrafta bulunan önemli merkezlerin askeri ve mali güçlerini ferman ile Nevşehir'e kaldırırken Yeşilhisar'in Zencibar kalesinde mevcut olan 39.000 akçe tımar ile otuz üç neferlik muhafız birliğini de Nevşehir e götürdü. O tarihten sonra Yeşilhisar eski önemini kaybetti. Osmanlı döneminde Yeşilhisar da fıkıh, tasavvuf, felsefe ve edebiyat alanlarında unlu kişiler yetişmiştir. Koyunlu Baba, Mir atı Dede, Kocabeyoğlu Hacı Ali Rıza, Koçum-zade Mehmet Efendi ve Ömer Gulşani Dede bunlardan bazılarıdır. Osmanlı Padişahlarından III. Mustafa zamanına kadar Karaman Eyalet inin Niğde Sancağı'na bağlı bir kaza merkezi olan Yeşilhisar 1856 yılında Nahiye olarak Kayseri ye, 1902 yılında İncesu İlçesi'ne bağlandı.
O zamana kadar Develi Karahisar adıyla anılırken isim benzerliği olan yerlerle karıştığı için 1945 yılında Yeşilhisar olarak değiştirildi. 1945 yılında yapılan müracaatla Kayseri ye bağlanan Yeşilhisar, 11.06.1947 tarih ve 5071 sayılı kanun ile ilce olmuştur.
Kayseri İli Yeşilhisar İlçesi
"Tarih - Doğa ve Kültür Üçgeni" olarak özetlenen Yeşilhisar'ın temel değerleri arasında Kuş Cenneti ve Soğanlı Köyü başta gelmektedir. Soğanlı köyü kaya ve mağara mabetleri, bez bebekleri, Doğanlı yeraltı şehri gibi değerleriyle Yeşilhisar önemli turizm merkezlerindendir.
Yeşilhisar'ın doğusunda bulunan Sultan Sazlığı Kuş Cenneti 300'den fazla kuş türü ve doğal nitelikleri açısından başta gelen milli parklardandır. Kayseri Adana karayolu üzerinde ve Kapadokya bölgesinin başlangıcında bulunan Yeşilhisar pek çok tarihi, doğal ve kültürel güzellik ve değerleri ile görülmeye değer bir yerdir. Yeşihisar'ın batısında ve ilçeye 15 km mesafede olan Soğanlı, kaya kiliseleri ve mağaraların bugünkü evler ile içiçe girdiği bir yerleşim yeridir.Ürgüp - Göreme yöresindeki doğal oluşumlarla tarihi yerleşim biçiminin benzerini Soğanlı'da görmek mümkündür.
Bu köyün sınırları içerisinde bulunan tarihi kiliseler, peribacaları ve çok
sayıda mağara köye yerli yabancı pek çok turist çekmektedir. Köy halkı turizm amaçlı bir kooperatif kurmuş ve turizmden önemli gelir elde etmeye başlamıştır. Köyde pansiyon, kır kahveleri ve lokantalar vardır. Kadınlarca yapılarak bütün Kapadokya'da satılan SOĞANLI BEZ BEBEKLERİ, köyün önemli gelir kaynaklarından biridir. Köy, Yeşilhisar - Ürgüp karayolundan 5 km içeride olup, Soğanlı Vadisinin yamaçlarında kuruludur. İrili ufaklı 50 kilisenin varlığı bilinmektedir.Coğrafi olarak çok ilginç bir yapısı olan Soğanlı Vadisi, çok eski bir yerleşim alanı olarak Roma devrinden kalan kiliseleri ile ünlüdür. Bu kiliselerin en ünlüleri; Azize Barbara (Tahtalı ), Karabaş, Büyük Kilise, Saint Joan Kilisesi, Yılanlı Kilise, Kubbeli Kilise, Saint George Kilisesi, Gök ve Tokalı Kilise' dir. Bir vadi içerisinde yer alan Soğanlı, M.S. IV. yüzyıldan itibaren çeşitli uygarlıklara öncülük yapan Hristiyanlığın Kapadokya’daki merkezlerinden bir olmuş ve önemini VII. ve VIII. yüzyıllarda da sürdürmüştür. Tüflerin üzerinde kurulu olan Soğanlı ve çevresinde peribacalarının çok güzel örnekleri vardır. Buranın en önemli özelliği; 50’ ye yakın kaya kilisesi ve mağaranın varlığıdır. Mağara ve kiliselerde mezarlar, İsa Peygamber ve havarilere ait resimler bulunmaktadır. Arazinin dar olması nedeni ile köyden göç fazla olmuştur. Ancak; günümüzde turizme verilen önem neticesinde köy tekrar canlılığa kavuşmuş, yerli ve yabancı turistlerin ilgi odağı haline gelmiştir. Soğanlı, Yeşilhisar İlçe merkezine 15 km. mesafede, kaya kiliseleri ve mağaraların bugünkü evler ile içice girdiği bir yerleşim yeridir. Yaklaşık 25 km uzunlukta olan Soğanlı Vadisi, yer sarsıntısı sırasında çökmelere uğramış ve çöken alan doğal etkilerle daha da derinleşerek vadi ve platoları meydana getirmiştir. Ihlara – Göreme ve Zelve vadilerinde görülen kaya yerleşimleri ve kiliselerin benzerlerini ve bunlardan farklı olarak dünyada hiçbir yerde görülmeyen kubbeli kaya kiliselerini Soğanlı’da görürüz. 850 yılında Soğanlı Vadisinde 200 kadar kilise ve manastır bulunmakta idi. Halen 50 kadar freskli kilise vardır. Ancak bunların 10 kadarını gezmek mümkündür. Diğerlerinin kapısı ve pencereleri örülerek kapatılmış güvercinlik olarak kullanıl-maktadır. Vadide 400 kadar da kaya oyuğu yerleşim yerleri dağ eteklerinde görülebilir. Roma Dönemi’nden itibaren yerleşim alanı olarak kullanılmaya başlanmıştır. Vadi yamaçlarında yer alan Kaya Kolonilerini, Romalılar mezarlık, Bizanslılar da kilise olarak kullanmışlardır. Kilise freskleri stil açısından XI. ve XIII. Yüzyıl dönemini yansıtmaktadır. Vadi boyunca Soğanlı’da oyulmuş pek çok kilise ve manastırlar dışında binlerce güvercinlik, mağara ve barınaklar da mevcuttur. Bu şaşırtıcı görüntü, dere kenarlarındaki rengarenk ağaçların yumuşak etkisiyle bambaşka bir zamanın sınırlarını zorlar. Soğanlı; Battal Gazi tarafından Bizans’lılardan alınmıştır. Yerleşim yeri olarak çok sarp olduğundan Battal Gazi’nin buranın fethini en sona bıraktığı, bu nedenle de köyün isminin “SONAKALDI” olduğu, daha sonra bu ismin SOĞANLI olarak değiştiği rivayet edilmektedir. Tüflerin üzerinde kurulu olan Soğanlı’da 50’ye yakın kaya kilisesi ve mağara mevcut olup, ayrıca peribacalarının güzelliği ile de meşhurdur. Mağara ve kiliselerde mezarlar, İsa Peygamber ve Havarilere ait resimler bulunmaktadır. Soğanlı Vadisi’nde yer alan önemli kiliseler: Karabaş, Yılanlı, Kubbeli, Saklı, Geyikli, Tokalı, Ballık ve Azize Barbara (Tahtalı) kiliseleridir. Karabaş Kilisesi Soğanlı Vadisi’nin sağ yamacında yer alır. Farklı zamanlarda ve farklı yöntemlerle boyanmış olup XI. Yüzyıla ait olduğu anlaşılmaktadır. Kubbeli Kilise, peribacasının iyi bir şekilde işlenmesi ile oluşturulmuştur. Tonozları, apsisleri ile ileri bir mimarlık özelliği gösterir. Kubbeli Kilise, Kapadokya kültürü içerisinde kayaların hem içerden hem dışardan şekillendirildiği birkaç örnekten biri olmasıyla özel bir yere sahiptir. X. yüzyılda yapıldığı sanılan Azize Barbara Kilisesi ise vadinin sonunda yer alır. Tahtalı Kilise adı ile de anılan bu kilise, tek nefli, tek apsisli ve beşik tonozludur.
YEŞİLHİSAR YEŞİLHİSAR BELEDİYE
Kuruluş Yılı 1947
Nüfusu 24.830
Yüzölçümü (km²) 988
Telefonu 0 352 6513001 0 352 6513015
Belediye Sayısı 1
Köy Sayısı 21
İl Mer.Olan Uzaklığı - 67
YEŞİLHİSAR NÜFUS
2000 13.586
1997 9.549
1990 11.904
1985 13.711
1980 10.512
1975 10.409
1970 9.552
1965 8.647
1960 7.100
ADI
Antik çağa kadar uzanan tarihi olan bu ilçemizin, o dönemdeki adı Sarki'dir. Daha sonra Türkler'in eline geçince Develi Karahisar'ı adını aldı. Bilahare buradaki tarihi kalıntılarla, yeşillik oluşu birleştirilerek ilçeye Yeşilhisar adı verildi. 1948 yılında ilçe oldu.
YERİ
Kayseri'ye 67 km. mesafede ve ilin güneyindedir. 988 Km2 'lik alanı vardır. Kurbağa Gölü ile Çibik Sazlığı önemli yer tutar. İlçede ayrıca adıyla anılan içmeceler oldukça meşhurdur. Ülkenin genelinden buraya çok sayıda insan tedaviye gelir. Akdağ, Karadağ, Masadağ gibi dağlarıyla, Soğanlı Çayı ve bu çay üzerindeki Akköy barajıyla Yeşilhisar tabii görünümünü tamamlar. Ormanlık alanı da olan Yeşilhisar, kuzeyindeki düzlük alanlarıyla tarıma elverişli bir ilçe durumunu korur.
İKLİMİ
Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlıdır. Yeşilhisar, güney iklimine açık olduğu için, kış aylarında nisbeten ılık bir mevsim geçirir. Güney rüzgarlarına açık oluşu, buraya ilkbahar ve sonbaharda bol yağmur yağmasınada sebep olur.
SANAYİİ
Yeşilhisar, Kayseri - Adana karayolu üzerinde olmasına rağmen, sanayiini pek fazla geliştirememiştir. Burada ancak ilçe halkının temel ihtiyaçlarına cevap verebilecek nitelikte 58 adet küçük çaplı atölye bulunmaktadır.
EL SANATLARI
Yeşilhisar eski çağlarda Karahisar halılarıyla tanınmıştır ve bu halıların özelliğini koruyarak el sanatlarını sürdürmektedir. İlçede bundan başka kilim, çorap gibi temel ihtiyaç maddeleride üretilmektedir.
TARIM
Yeşilhisar'ın sulama imkanları iyi olduğu için, burada sulu tarım gelişmiştir. Bunun içinde meyve ve sebze bahçeleri çoktur. Üzümleri meşhurdur.
TARİHİ ESERLER
Yeşilhisar, güneyden Anadolu'ya gelen akımlara yol veren Gülek Boğazı'nın açtığı yol üzerinde olduğu için, her dönem deki değişik ırkların insanlarını görmüştür. Bunun için de burada tarihi eserlerin sayısı artmıştır. İlçedeki Karahisar'dan, Zengibar Kalesi, Eratna Camii ile Hamza Paşa Camii vardır. Ayrıca, Kapadokya bölgesinin güney ucunda yer alan Soğanlı Harabeleri de bu ilçe sınırları içerisindedir.
EĞİTİM
İlçe eğitim yönünden gelişmiştir. İlkokullar yeterli sayılırlar. Orta öğretimde ise lise ve çeşitli meslek okulları vardır. Bu okullar ihtiyaca cevap verecek durumdadır.
MADENCİLİK
Yeşilhisar, madencilik bakımından zengindir. Burada Eğriköyde Demir çıkarılır. Bu cevher, Karabük Demir Çelik Tesislerine gönderilir. Kayadibinde çıkarılan kömür ise mahalli tüketim için kullanılır ve çevreye pazarlanır. Çevrede bulunan Çinko'da Çinkur'da değerlendirilmektedir
TİCARET
Yeşilhisar Ticari İmkanları bakımından sınırlıdır. Ancak kendi iç talebini karşılamaktadır. 119 işyeri vardır. Bunların çoğunluğu küçük çaplıdır. Büyük bazı firmalar da oluşmuştur. Bu firmalar da buradaki başta Elma olmak üzere diğer meyveleri, sebze ve tahılı ülkeye pazarlamaktadırlar.
İDARİ BOLÜNME
İlçenin merkeze bağlı 21 köyü vardır. Başka bucağı yoktur. Nüfusunun yarıdan fazlasının şehirde yaşayan tek İlçe Yeşilhisar'dır.