KAYSERİ'NİN TOMARZA İLÇESİ
Kayseri İli Tomarza İlçesi Genel Bilgi
Topraklarının büyük bir bölümü İç Anadolu Bölgesi’nde, bir bölümü’de Akdeniz Bölgesi’nde, Kayseri İli’ne bağlı bir ilçe olan Tomarza’nın kuzeyi Talas ve Bünyan, güneyi Adana’ya bağlı Tufanbeyli ilçesi, batısı Develi ilçesi, doğusu Sarız ve Pınarbaşı ilçeleri ile çevrilidir. Dağlık ve engebeli alanlardan oluşan Tomarza, Kayseri’nin güneyinde yer almaktadır. İlçenin kuzeybatı kesimi Erciyes Dağı’nın doğusundaki Koç Dağı’nın doğu ve güneydoğuya doğru alçalan etekleri üzerinde kurulmuştur. Kuzey kesimini Aygörmez Dağı (2.094 m.), doğu ve güneydoğusunu da Torosların uzantısı Tahtalı Dağları, güneybatısını da Süvegen Dağı (1.968 m.) engebelendirmektedir. İlçe topraklarını Seyhan Nehri’nin kollarından Zamantı Irmağı ve onun kollarından Kuruçay ile Şehriyel Suyu sulamaktadır. Zamantı Irmağı’nın ve kollarının parçaladığı alanlar Tomarza Ovası’nı oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra Göstere, Mandal ve Çukuryaysan Ovaları da ilçenin diğer ovalarıdır. Kayseri’ye 56 km. uzaklıktaki ilçenin yüzölçümü 1.485 km2 olup, toplam nüfusu 35.808’dir.
Bitki örtüsü olarak Güneydeki Toros Dağlarının eteklerinde 20.000 dekar orman,20.000 dekar fundalık bulunmakta olup,diğer kısımlar kıraç arazi yapısına sahiptir. Toprak erozyonu çok fazladır.
İlçede karasal iklim hüküm sürmekte olup, yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlı geçmektedir.
İlçe ekonomisi tarım, hayvancılık ve kilim dokumacılığına dayalıdır. Yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler, buğday, arpa, çavdar, şeker pancarı, az miktarda da baklagiller, elma, üzüm, vişne ve ay çiçeğidir. Hayvancılıkta büyük ve küçükbaş hayvan besiciliği yapılmakta olup, çoğunlukla koyun ve sığır yetiştirilir. İlçenin geleneksel el sanatı kilim dokumacılığı olup, ekonomisinde katkısı bulunmaktadır.
İlçenin tarihi ile ilgili kesin bir bilgi bulunmamakla birlikta Kayseri tarihi ile paralellik gösterdiği sanılmaktadır.. Kayseri’nin diğer ilçelerinde olduğu gibi burasının da MÖ.2000-1750 tarihlerinde Hititlerin egemenliği altında kalmış, daha sonra Asurlular, Medler, Persler, Mekedonya Krallığı, Kapadokya Krallığı (MÖ.280-MS.17), Romalılar ve Bizanslılar yöreye hakim olmuşlardır.
Malazgirt Savaşı’ndan (1071) sonra Selçukluların eline geçen yöreye Uygur Türkleri ile Avşar Türkleri yerleştirilmiştir. Kayseri ile birlikte Tomarza da 1127 yılında Danişmentliler’den Emir (Melik) Gazi’nin eline geçmiştir. Anadolu Selçuklularından (1077-1307) Kılıçarslan II. 1176 yılında Danişmentliler’den (1071-1168) geri almıştır. Kayseri ve yöresi Alaaddin Keykubat zamanında önem kazanmıştır. 1244 yılında İlhanlı hücumlarına maruz kalan yöre, Moğol (1243)-İlhanlı (1312-1388) valilerince idare edilmiş, bunlardan Emir
Eratna’nın Kayseri’de büyük bir beylik kurması üzerine 1343 yılında beyliğin merkezi olmuştur. Daha sonra Kadı Burhanettin’in (1388-1446) yönetimine giren yöreye Karahanlılar (1446-1467) hakim olmuştur. Osmanlılar 1398 yılında burayı ele geçirmiş ancak Yıldırım Beyazıt’ın Ankara Savaşı’nda (1402) yenilmesinden sonra Karamanoğulları ve Dulkadiroğulları yöreye hakim olmuştur. Yavuz Sultan Selim’in 1515’te, İran seferi dönüşünde Osmanlı topraklarına katılmıştır.
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Balkanlardan göç eden Türk aileleri ilçe merkezi ile çevresindeki köylere yerleşmişlerdir.
Cumhuriyetin ilanından sonra Develi ilçesine bağlı bir bucak olan Tomarza, 1953 yılında ilçe konumuna getirilmiştir.
İlçede günümüze gelebilen tarihi eserler; Kilise kalıntısı, Kütüphane (1892), Miktad Dede Türbesi, Halil Dede Türbesi, Gülbaba Türbesi, Tomarza Kilisesi (XIX.yüzyıl), Devir Odası (II. Abdulhamit’in himayesinde bu okulda müderris olan Hacı Hafız tarafından Hicri 1322 senesinde yapıldığı belirtilmektedir.), Kaya Mezarları, Saraycık’ta bulunan Saray Harabeleri,’dir.
Berçin Yaylası: İlçenin güneyinde bulunan toros dağları eteklerinde yer alır. Temiz havası ve soğuk su kaynaklarıyla meşhurdur.. Yaz aylarında kamp ve piknik yapmaya elverişlidir.
Zamantı Irmağı: Zamantı suyu İlçe topraklarına Melikviran köyünden katılmakta olup, sırasıyla Tatar, Akmezar, Köprüköyü, Bostanlık Sövegenler Köyü, Şıhbarak, Böke ve Culha arazilerinden geçerek Develi sınırlarına girer ve daha sonra Akdeniz’e dökülen bu ırmağın toplam uzunlığu 308 km.dir.
Saray Harabeleri: Tomarza Merkez sınırları içinde doğu istikametine doğru Saraycık Mevkii’nde bulunan ancak bugün sadece taş direkleri ayakta kalabilen harabelerdir.
Tomarza Kilisesi: 19. yy. sonlarına doğru yapıldığı bilinmektedir.
Kilisenin ön cephesi yıkılmış bina karşılıklı döner yuvarlak taş sütun üzerindeki yuvarlak kemerlerle üç nefe ayrılmış orta nef, yan nef moloz taşlarla kaplıdır. İçerisinde freskler çeşitli motiflerle süslüdür. Üzeri beşik çatı kademeli taşlarla örtülüdür.
TOMARZA TOMARZA BELEDİYESİ
Kuruluş Yılı 1953 1949
Nüfusu 35.808
Yüzölçümü (km²) 1.485
170
Telefonu 0 352 6615515 0 352 6612929
Fax 0 352 6615298 - 5001 0 352 6615113
Belediye Sayısı 3 -
Köy Sayısı 46 -
İl Mer.Olan Uzaklığı - 56
E-Mail Adresi E-Mail
TOMARZA NÜFUS
2000 10.963
1997 10.296
1990 11.337
1985 10.050
1980 7.745
1975 6.548
ADI
Tomarza ilçesinin adını nerden aldığı bilinmemektedir. 1953 yılında ilçe olmuştur.
YERİ
Kayseri'nin güneydoğusunda yer alan ilçe Kayseri'ye 57 Km. mesafededir. Alanı 1.499 km. karedir. Nüfus yoğunluğu ise 27.57'dir. Bu rakam il ortalamasının üstündedir. Engebeli bir arazide kurulan ilçe Mandal ovasına sahiptir. aygörmez, Sövegen, Soğanlı, Kızılgün, Dumanlı dağlarıyla çevrilidir. Akarçay, Abdil deresinden başka, Zamantı lrmağı'da ilçenin arazisinden geçer.
İKLİMİ
Tomarza'nın iklimi yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlıdır. ilkbaharda bol yağmur alır. Kışları sert geçer.
SANAYİİ
Tomarza, sanayi yönünden gelişme göstermektedir. Panter Plastik Fabrikası burada kurulmuştur. Bundan başka küçük çaplı çeşitli sanayii kuruluşlar da vardır. İlçede son sayımlara göre, 52 atölye vardır. BunIarın çoğunluğu küçük çaplıdır.
EL SANATLARI
Tomarza'nın tarımı gelişmektedir. Çeşitli baklagiIler yörenin tarım ürünü olarak hububat yine ilk sırayı alır.
TARİHİ ESERLERİ
Tomarza, tarihi eser bakımından fazla zengin değildir .
FOLKLOR
Tomarza'da halk oyunlarının önemli bir yeri vardır. Özellikle Davul-zuma eşliğinde kendine has bazı oyunlara bu bölgede rastlanmak mümkündür. Osmanlı Sarayı'nın önemli meddahi incili Çavuş bu ilçeye bağlı eski adıyla Tıravşın köyünde doğduğu için, onun esprileri oldukça yaygın olarak odalar ve kahvelerde anlatılır. Bu bölgede de bozlak önemli bir yere sahiptir. Düğünlerde çeşitli gösteriler de yapılır. ilçe folklor ürünleri bakımından zengindir.
EĞİTİM
Tomarza, eğitim yönünden fazla gelişmemekle birlikte herhangi ciddi bir problemle de karşı karşıya değildir. ilk, orta ve lise öğrenimi ile sınırlı .olarak meslek eğitimi yapan okullar vardır.
MADENCİLİK
İlçede kömür bulunmuştur. Diğer madenlerden bazı rezervler olsa da kullanılır ekonomik değildir.
TİCARET
İlçe kendine yetecek bir ticari potansiyele sahiptir. Şehre yakın oluşu, burada ticari yönden de fazla gelişme şansı doğmasına imkan vermemektedir. 119 İşyerinden 75.5 milyon liralık sermaye ile çalışmaktadır.